De secretaris van het jaar

Het jaar van het jaar
Op radio 1 worden de gemoederen al een tijdje beziggehouden door de hoeveelheid lijstjes en ‘… van het jaar’-verkiezingen. De lijst lijkt ieder jaar langer te worden: het woord van het jaar, kapsalon van het jaar, sportploeg, -man en -vrouw van het jaar, politicus van het jaar en zelfs de leukste verkiezing van het jaar.* Wat is toch die behoefte aan lijstjes en verkiezingen? Misschien heeft het iets te maken met een poging om orde te scheppen in onoverzichtelijke situaties. Gezien de huidige, ongrijpbare maatschappelijke ontwikkelingen niet zo vreemd dat het aantal verkiezingen en lijstjes toeneemt.

Mijn favoriete verkiezing van dit jaar werd van de week gehouden bij De Nieuws BV door ‘Roelof van de redactie’: de verkiezing van het jaar van het jaar. Roelof vraagt zich af: wat is nou het beste jaartal uit de Nederlandse geschiedenis? In de column van vijf minuten worden vijf jaartallen voorgedragen – 1648, 1848, 1959, 1998 en 2001 – én er wordt een keuze gemaakt. (Luister hier de column terug voor een toelichting op de jaartallen.)

And the winner is…
1848: het jaar van de grondwet van Thorbecke. Om tegenwicht te bieden tegen de keuze voor Wilders als politicus van het jaar. Eerlijk gezegd vond ik het in eerste instantie een beetje een saaie, té voor de hand liggende keuze, maar enige verdieping in het proces roept House of Cards-achtige beelden op en maakt het bepaald geen saai verhaal. Is de huidige grondwet deels het resultaat van een secretaris die de ontwikkeling en interpretatie van de nieuwe grondwet naar zijn hand zette in het belang van zijn eigen status en macht?

Grondwet1848

In 1848 werd Koning Willem II, naar eigen zeggen, onder invloed van revoluties is in andere landen in één nacht van ‘zeer conservatief tot zeer liberaal’. Hij gaf opdracht aan een commissie om de grondwet te herzien. Johan Rudolph Thorbecke was secretaris van deze commissie en bedacht de nieuwe grondwet, waarin het parlement meer bevoegdheden en diverse wetgevende en controlerende instrumenten kreeg.**

Als secretaris van de commissie en bedenker van de grondwet had Thorbecke opmerkelijk veel invloed. Zo nam (en kreeg) hij veel ruimte bij de interpretatie van regels. Hij maakte hier slim gebruik van en speelde een spel waarin hij bijvoorbeeld een ministersploeg ten val bracht. Vervolgens werd hij zelf minister en gaf vanuit die rol geheel nieuwe interpretaties aan bepaalde regels, al naar gelang het hem paste:

‘Als minister had Thorbecke weer andere interpretaties van de regels nodig om zijn gezag te beschermen. In 1862 poogde hij elke vorm van Johan_Rudolf_Thorbeckedebat over de regels in de kiem te smoren. Waar hij als Kamerlid ieder ander die zoiets probeerde van inconstitutioneel gedrag had beschuldigd, wees hij nu zelf alle kritiek van de hand. Want: “Aan wie is men onze tegenwoordige Grondwet meer dan aan mij verschuldigd? En zou ik dan mijn eigen werk verstoren?“’**

De manier waarop Thorbecke zijn functies invulde lijkt niet bepaald zuiver. Zou dit van het begin af aan zo zijn geweest of zijn de grenzen langzaam maar zeker vervaagd, zelfs door hemzelf onopgemerkt? Het is denk ik een van de grootste risico’s van de secretaris: te worden verleid door macht en status en ongemerkt verschuiven van een focus op de beste invulling van het vak naar de inzet van de rol als middel om meer macht of status te bereiken.

Secretaris van het jaar
Als er in 1848 een verkiezing voor de meest invloedrijke secretaris van het jaar was gehouden, dan het Thorbecke die vast gewonnen. Met al die lijstjes en verkiezingen zou ik zo’n verkiezing bijna in het leven roepen! Een snelle zoektocht op ‘secretaris van het jaar’ op Google levert geen resultaten. Gelukkig maar, want het laatste dat past bij deze rol is om deze in de spot lights te plaatsen. Toch?

Het lijkt mij wél interessant om een soort top 10 van meest invloedrijke secretarissen in de geschiedenis op te stellen. Waaraan moet iemand voldoen om daarin terecht te komen? Misschien iets voor komend jaar….

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s